Contact

Dit inzicht had de Britten en Fransen een miljard pond kunnen besparen, maar kan jou nog helpen met beleggen!

Auteur: Sarwesh Ishwardat

Datum: 31-3-2021

Categorie: Financieel gedrag

Stel je voor dat je geld gebruikt om te investeren in een kaartje voor een concert in de Ziggodome. Vandaag is de dag van het concert. Plotseling komt er slecht nieuws: een storm trekt straks over Nederland heen. Er wordt afgeraden om met de auto de weg op te gaan en eigenlijk wil je dat zelf ook niet. Daarnaast is het te laat om je kaartje nog te verkopen. Nu is de vraag: ga je naar het concert, of blijf je thuis? Bevindingen uit de psychologie laten zien dat de meeste mensen beslissen in zo’n situatie om toch naar het concert te gaan.

Maar wat nou als je het kaartje niet had gekocht, maar gratis gekregen had van een collega? Zou je dan in dezelfde situatie naar het concert gaan of blijf je thuis? In deze situatie beslissen de meeste mensen om thuis te blijven. Eigenlijk is dat gek, want in beide gevallen heb je een kaartje dat je niet kan verkopen en is er een storm op komst. Wat maakt het dan dat wanneer we het kaartje zelf kopen, we eerder geneigd zijn om toch naar dat concert te gaan, terwijl dat eigenlijk niet zo’n goed idee is? Het fenomeen hierachter wordt in de psychologie de sunk cost fallacy genoemd. Dit fenomeen speelt in veel financiële investeringen een rol.

 

 

De waarde van sunk costs

Sunk costs (ook wel verzonken kosten in het Nederlands) zijn kosten die gemaakt zijn, maar niet meer ongedaan kunnen worden gemaakt. Denk aan het concertkaartje in het voorbeeld hierboven. Je hebt je geld al besteed aan het kaartje en kunt hem niet meer verkopen. Dit is een ‘sunk cost’. Door deze onomkeerbare uitgave ben je eerder geneigd om toch naar het concert te gaan, terwijl het alternatief (thuis blijven) rationeel gezien een betere optie is. Dit is de sunk cost fallacy, waarbij fallacy staat voor misverstand. Oftewel, we hebben de neiging om een beter alternatief af te slaan, omdat we al ergens in “geïnvesteerd” hebben.

 

 

Sunk cost fallacy in de praktijk

De Britse en Franse regering hebben al wat ervaring gehad met de sunk cost fallacy. In de jaren ’60 gingen de twee landen een samenwerking aan om supersonisch vliegtuigen, met de naam Concorde, te produceren die commerciële vluchten zou afleggen. Een Concorde zou twee keer zo snel vliegen als de snelheid van geluid en de originele geschatte kosten stonden op £70 miljoen. Deze kosten liepen echter snel op. Zelfs toen het duidelijk werd dat de gemaakte kosten niet terugverdiend zouden kunnen worden, werd de stekker niet uit het project getrokken. Uiteindelijk werden er een stuk minder vliegtuigen geproduceerd als verwacht. Met als klap op de vuurpijl niet een kostenpost van £70 miljoen, maar £1.3 miljard! Door deze enorme blunder wordt de sunk cost fallacy ook wel eens de Concorde fallacy genoemd.

Een vergelijkbaar project dat wij iets beter kennen is de marinierskazerne die van Doorn naar Vlissingen zou verhuizen. De verhuizing ging uiteindelijk niet door, omdat het kabinet vreesde voor een leegloop bij het Korps Mariniers. Het bestuur in Zeeland was het daar echter niet mee eens, bijvoorbeeld omdat er al zoveel was geïnvesteerd. Daarnaast gaf Staatssecretaris van Defensie Barbara Visser de waarschuwing dat door stoppen van de verhuizing tientallen miljoenen op de kostenpost zouden verschijnen. Zoals we nu weten, zijn dit dus in principe sunk costs en zou je dat niet moeten laten meewegen in je oordeel.

 

 

Het effect van de sunk cost fallacy op beleggen

Tijdens het beleggen van je geld kan de sunk cost fallacy ook een rol spelen. Stel dat je goed je tijd neemt en onderzoek doet naar je opties. Vervolgens besluit je om 500 euro te beleggen in aandelen van bedrijf A. Een paar maanden later blijkt echter dat je aandelen nog maar 100 euro waard zijn. Besluit je om de aandelen te verkopen, of houd je ze in de hoop dat ze weer in waarde gaan stijgen? Vanuit een economisch perspectief is het slimmer om je aandelen in bedrijf A te verkopen en vervolgens die 100 euro te investeren in het goed lopende bedrijf B, waarbij je meer kans hebt dat je aandelen meer waard worden. Verrassend genoeg kiezen veel mensen om zulke aandelen toch te houden, terwijl het alternatief beter is.

Dit is een typisch voorbeeld van de sunk cost fallacy, omdat je zowel je tijd als je geld hebt geïnvesteerd in je beslissing en er daardoor te veel waarde aan echt. Ook vinden we het niet fijn om te verliezen; verlies doet meer pijn dan winst fijn is. We zijn daarom in ons gedrag vaak gemotiveerd om verlies te voorkomen. Dit fenomeen wordt in de psychologie ook wel loss aversion genoemd en wordt verder uitgelegd in deze blog.

 

 

Beleggingsstrategie verbeteren

Als investeerder is het dus nadelig als je te maken krijgt met de sunk cost fallacy. Nu je hierover gelezen hebt, zou je denken dat dit je helpt om in de toekomst betere financiële keuzes te maken. Helaas blijkt dit niet het geval. Uit een meta-analyse (een onderzoek dat de resultaten van heel veel onderzoeken samenvoegt) naar sunk costs blijkt dat economische kennis je niet beschermt om slachtoffer te worden van de sunk cost fallacy.

Wel zijn er twee andere dingen die wel helpen tegen de sunk cost fallacy. Zo is er goed nieuws voor de wat oudere volwassenen onder ons! Het blijkt dat hoe ouder je bent, hoe minder geneigd je bent om sunk costs mee te wegen in je oordeel. Natuurlijk valt dit lastig te beïnvloeden. Gelukkig is er wel iets wat helpt tegen de sunk cost fallacy én wat goed te beïnvloeden is.

Het helpt namelijk als er meer tijd tussen de aankoop en de consumptie zit. Mocht je bijvoorbeeld kort na je aankoop al te maken krijgen met een goed alternatief, maak dan niet te gehaast een beslissing! Als je je het kan veroorloven, slaap er dan nog een paar nachtjes over, zodat de pijn van de betaling minder meeweegt. Hierdoor kan je een betere keuze maken tussen je aankoop en het goede alternatief. Na een paar nachtjes slapen ben je daarnaast ook ietsje ouder, dus misschien helpt dat ook, haha!

 

Psychologie en financiën

Vond je dit een leuke blog? Of heb je nog verdere vragen over de kruising tussen gedragspsychologie en financiële beslissingen? Laat het ons weten via LinkedIn of het contactformulier en we gaan graag met je in gesprek!

 

Gerelateerde blogs

De toepassing van gedragsinzichten bij schulden

De toepassing van gedragsinzichten bij schulden

In de vorige blog heb je kunnen lezen wat er gebeurt met het brein wanneer mensen in de schulden terecht komen. We noemden het fenomeen financiële schaarste. Het zorgt ervoor dat iemand alleen nog bezig is met het probleem dat op dat moment moet worden opgelost. Ook...

Share This