Contact

Wat voor effect heeft die financiële stress door de Corona crisis nu eigenlijk op ons brein en gedrag?

Auteur: Kimberley Riedijk

Datum: 15-4-2020

Categorie: Financieel gedrag

Hoewel we een welvarend land zijn, kampen in Nederland relatief veel mensen met schulden en betalingsachterstanden. Cijfers uit 2018 tonen dat 1 op de 5 huishoudens in Nederland met schulden kampen. In datzelfde jaar heeft 32% van de Nederlanders betalingsachterstanden volgens cijfers van het NIBUD. 2019 ziet er niet veel rooskleuriger uit, 38% van de Nederlanders heeft in dat jaar moeite om de eindjes aan elkaar te knopen en met de huidige (Corona) toestanden is het de vraag of dit in 2020 niet nog veel erger gaat worden!

Systeem 1 en systeem 2

Voordat we duiken in het functioneren van het brein onder stress, moet ik eerst even iets ophelderen over het brein zelf. Ons brein gebruikt twee systemen om informatie te verwerken en beslissingen te nemen, systeem 1 en systeem 2. Rationele afwegingen en berekeningen bij, bijvoorbeeld, het nemen van financiële beslissingen worden gedaan door systeem 2. Dit is het langzame systeem dat meer cognitieve capaciteit vereist voordat we tot een beslissing komen. In zo’n 95-99% van de gevallen, maken we echter gebruik van systeem 1; het snelle en automatische systeem, waar gebruik gemaakt wordt van heuristieken en waar onbewuste beslissingen worden genomen. Eigenlijk gebruiken we standaard systeem 1 om beslissingen te nemen, en moeten we extra moeite doen om dat met systeem 2 te doen. Dat betekent dus ook dat wij over veel beslissingen, ook financiële beslissingen, niet heel uitgebreid nadenken.

Schulden en stress 

Nu we weten dat mensen lang niet altijd rationele financiële beslissingen nemen, hoe zit dat dan met mensen die al in de schulden zitten?

Mensen met schulden en/of betalingsachterstanden moeten iedere maand moeilijke afwegingen maken; betaal ik de huur of haal ik boodschappen zodat mijn gezin te eten heeft. Iedere maand, week of zelfs dag moeilijke financiële beslissingen. Door deze lastige financiële situatie ervaren zij dagelijks stress. Wanneer we stress ervaren maakt ons brein onder meer twee stofjes aan, cortisol en adrenaline. Door het vrijkomen van deze stoffen worden we alert, het lichaam bereidt zich voor op de overlevingsstrijd. We komen in de welbekende fight, flight or freeze stand. Het vrijkomen van deze stoffen in onze hersenen belemmert ons vermogen om beslissingen met systeem 2 te nemen. Daarmee wordt ons vermogen om verstandige keuzes te maken, dingen te onthouden, te focussen, et cetera belemmerd.

Het gevolg van financiële stress 

Je kunt je voorstellen dat mensen die financiële stress ervaren helemaal niet goed meer een beroep kunnen doen op systeem 2 en vrijwel standaard systeem 1 gebruiken om tot een beslissing te komen. Het blijkt dat mensen met financiële problemen zich ook vaak focussen op de korte termijn. Niet gek natuurlijk als het die maand weer onzeker is of je rond zal komen. Dit kan verklaren waarom mensen die het al niet erg breed hebben, tv’s bij Wehkamp kopen voor €9,- per maand. De berekening of zij dit wel kunnen missen per maand lijkt simpel, maar kost ons veel cognitieve capaciteit. We hebben net gelezen dat juist zij die capaciteit niet hebben. Hadden ze die cognitieve capaciteit wel gehad, dan waren ze er achter gekomen dat, onder aan de streep, een maandelijkse betaling duurder is dan eenmalig het hele bedrag neerleggen.

Nog even terug naar die korte termijn focus, een Amerikaanse studie (Cavalho, Meier & Wang 2016) toonde in 2016 aan dat Amerikanen voor ‘payday’ meer gefocust zijn op korte termijn uitkomsten dan na ‘payday’. Zij stellen dan ook dat mensen die financiële schaarste ervaren misschien wel andere beslissingen nemen nadat ze hun salaris hebben ontvangen, simpelweg omdat ze dan meer cognitief vermogen (lees: ruimte in hun hoofd) hebben.

 

De Corona crisis zet veel inkomens op scherp of, voor de zelfstandigen onder ons, laat inkomens volledig wegvallen. Hoe gaan we daar nou op de beste manier mee om, gegeven de bovenstaande informatie? Wat kun je veranderen aan je gedrag om financiële stress zo veel mogelijk te voorkomen? Je leest het in de volgende blog!

 

Gerelateerde blogs

Share This